W ubiegłym tygodniu minister rolnictwa Stefan Krajewski skierował pismo do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) w związku z podejrzeniem stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych oraz zmowy cenowej na rynku wieprzowiny. Chodzi o ceny skupu żywca wieprzowego, które w opinii resortu są zaniżane, szkodząc tym samym interesom rolników. Resort planuje kolejne rozwiązania, które mają wspierać producentów trzody chlewnej.

– W ostatnich tygodniach zaobserwowaliśmy znaczne spadki cen żywca wieprzowego, które nie mają uzasadnienia w sytuacji rynkowej, kosztach produkcji, w tym, co się dzieje wokół – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Adam Nowak, wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi.

Zgodnie z danymi z biuletynu informacyjnego opracowanego na podstawie danych Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej (ZSRIR) 17 maja ceny skupu żywca wieprzowego wynosiły 5,13 zł za kg masy żywej, a w klasie poubojowej E – 6,66 zł za kg. Oznacza to, że są o 11–13 proc. niższe niż miesiąc temu (odpowiednio 5,76 zł i 7,68 zł) oraz o 27–28 proc. niższe niż rok temu (7,01 i 9,27 zł).

W liście do UOKiK minister podkreślił, że w kontekście wysokich kosztów pasz, energii, opieki weterynaryjnej oraz rygorystycznych wymogów bioasekuracji związanych z ASF poziomy cenowe znajdują się na granicy lub poniżej progu opłacalności wielu polskich gospodarstw.

– Chcemy, aby Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zweryfikował tę sytuację. Mamy obawy, że rolnicy, którzy są uzależnieni od przetwórców i mają dużo słabszą pozycję wobec nich, mogą być w tym przypadku ofiarą zmowy – podkreśla Adam Nowak.

W piśmie do prezesa UOKiK minister rolnictwa i rozwoju wsi zwrócił uwagę na niebezpieczną asymetrię siły rynkowej. Jak podkreślił, kilka dużych zakładów mięsnych dysponuje znaczną przewagą nad rozproszonymi i słabszymi ekonomicznie hodowcami.

– Biorąc pod uwagę bardzo duże wyzwania i problemy, z którymi boryka się sektor producentów trzody chlewnej, taka sytuacja nie może mieć miejsca – mówi wiceminister rolnictwa. – Chodzi i o tych, którzy produkują w cyklu zamkniętym, mają tucz kontraktowy, jak i tych, którzy mają cykl otwarty, kupują prosięta spoza gospodarstw, są bardzo narażeni na ceny warchlaków, prosiąt, a sprzedają w cenie, która generuje stratę w ich gospodarstwie.

MRiRW oczekuje od UOKiK wnikliwego zbadania relacji na linii producent – przetwórca żywca wieprzowego. Deklaruje też pełną gotowość do współpracy.

– Regulacje dotyczące przewag kontraktowych są obarczone dużymi ograniczeniami ze strony Unii Europejskiej. Natomiast poprzez działania, które Ministerstwo Rolnictwa prowadzi, choćby monitorowanie, zgłaszanie do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wspieranie producentów w większym stopniu, staramy się wpływać na kierunki zmian rynkowych – podkreśla wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi.

O przewadze kontraktowej mowa wówczas, gdy dochodzi do znaczącej dysproporcji potencjałów ekonomicznych pomiędzy dostawcą a nabywcą produktów rolnych lub spożywczych. Obszar ten jest regulowany ustawą z 2021 roku o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi, która wdrożyła unijną dyrektywę w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorcami w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych.

– Pozycja rynkowa rolników w odniesieniu do przetwórców, podmiotów skupowych, zwłaszcza w momencie nadprodukcji, wciąż jest wyjątkowo słaba. Nie dotyczy to tylko producentów trzody chlewnej, ale też innych gałęzi rolnictwa. Choć widzimy, że role się odwracają w sytuacji, gdy mamy deficyty i niedobory na rynku – wtedy to rolnicy mają silniejszą pozycję – uważa Adam Nowak. – W ramach dialogu ze środowiskiem rolniczym i organizacjami zrzeszającymi poszczególnych przedsiębiorców staramy się tę sytuację rozwiązywać.

Jak podkreśla, w najbliższym czasie resort ma przedstawić program wsparcia dla polskich producentów trzody chlewnej. Na razie gotowa jest jego wersja robocza, która jest konsultowana z przedstawicielami branży.

– Przygotowujemy odpowiednie regulacje, które miałyby wspierać rodzimych producentów trzody chlewnej. Takie wsparcie byłoby kierowane raczej do hodowców, którzy mają maciory, ale również do producentów prosiąt krajowych. Tu widzimy największe potrzeby – zaznacza wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi. – Taki program jest potrzebny, zwłaszcza w kontekście trudnej sytuacji rynkowej związanej z niskimi cenami żywca wieprzowego. To zniechęca rolników do kontynuowania produkcji i jest największym zagrożeniem dla utrzymania bezpieczeństwa żywnościowego w tym wymiarze.

Program SAFE może uruchomić największy od lat strumień finansowania dla polskiego przemysłu zbrojeniowego. Polska Grupa Zbrojeniowa szacuje, że do spółek grupy może trafić nawet ok. 100 mld zł z projektów realizowanych dla Wojska Polskiego. Negocjacje obejmują m.in. bojowe wozy piechoty Borsuk, systemy antydronowe, radary i uzbrojenie dla armii.

– Maj zapowiada się bardzo intensywnie. Zaczynamy maraton związany z prawdopodobnym podpisywaniem umów wykonawczych na realizację zadań, które będą finansowane ze środków SAFE. Mamy około 30 zespołów negocjacyjnych, które w tej chwili wspólnie z zespołami z Agencji Uzbrojenia negocjują poszczególne umowy – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Adam Leszkiewicz, prezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej, podczas Defence24 Days.

Unijny program pożyczek SAFE ma wartość 150 mld euro i jest jednym z największych mechanizmów finansowania przemysłu obronnego w historii Unii Europejskiej. Polska ma być jego największym beneficjentem – do naszego kraju ma trafić 43,7 mld euro, czyli ok. 180 mld zł. Znaczna część środków trafi do krajowych producentów sprzętu wojskowego, w tym pojazdów bojowych, systemów przeciwlotniczych i radarów.

– Umowa pomiędzy rządem a Komisją Europejską da nam wykonawczą możliwość podpisywania umów projektowych związanych z bardzo konkretnymi zadaniami, produktami i usługami, które będziemy wykonywać. Spieszymy się, bo chcemy zawrzeć te umowy do końca maja, by polski przemysł mógł rozpocząć produkcję zamówionego przez Wojsko Polskie sprzętu – mówi Adam Leszkiewicz. – Program SAFE to 180 mld zł, z tego wiemy, że około 90 proc. środków trafi do polskiego przemysłu. Zakładamy, że co najmniej 50 proc. środków trafi do spółek Polskiej Grupy Zbrojeniowej, dlatego że oferujemy szerokie portfolio produktowe. Część oczywiście trafi później albo równolegle do przemysłu prywatnego, w zależności od poszczególnych produktów.

Zgodnie z założeniami programu SAFE państwa członkowskie będą otrzymywać środki etapowo, wraz z realizacją poszczególnych projektów. W przypadku Polski pierwsza zaliczka może sięgnąć ok. 6,5 mld euro i trafić do kraju jeszcze w maju, po podpisaniu umowy między rządem a Komisją Europejską. Finansowanie ma wspierać zarówno realizację nowych zamówień dla armii, jak i rozwój zdolności produkcyjnych przemysłu obronnego. Program docelowo ma zwiększyć produkcję sprzętu wojskowego w Europie oraz przyspieszyć rozwój technologii związanych m.in. z obroną przeciwlotniczą, systemami antydronowymi i rozpoznaniem.

– Gdyby nie było tych środków, być może niektórych projektów byśmy nie realizowali. Mam na myśli niezwykle istotny projekt SAN, który dotyczy ochrony antydronowej. W ramach projektu pozyskujemy nowe kompetencje. Być może potem, dzięki temu, że zrealizujemy ten program, będziemy mogli oferować produkty związane z ochroną antydronową również na eksport w inne rejony świata – przekonuje prezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej.

Wojna w Ukrainie znacząco zwiększyła zainteresowanie systemami antydronowymi, które stały się jednym z podstawowych narzędzi współczesnego pola walki. Według analiz Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) państwa europejskie coraz większą część wydatków obronnych kierują właśnie na rozwiązania antydronowe, systemy krótkiego zasięgu oraz technologie rozpoznawcze. W ramach programu SAN powstaje m.in. tzw. potwór z Tarnowa, czyli system opracowywany przez Zakłady Mechaniczne Tarnów. Rozwiązanie wykorzystuje wielolufowy karabin maszynowy (typu Gatling) kalibru 12,7 mm przeznaczony do zwalczania dronów.

– Dzięki projektowi SAN i środkom z SAFE uruchamiamy seryjną produkcję „potwora z Tarnowa”. Dotyczy to także innych produktów. Radary Sajna też są dobrym przykładem. Nowe Borsuki i Legwany [wozy zabezpieczenia technicznego – red.] to też produkty, które będą powstawać za te środki. Nie wiemy, jak kształtowałyby się umowy wykonawcze finansowane ze środków wyłącznie budżetowych, w przypadku chociażby liczby nowych Borsuków, gdyby nie środki SAFE – mówi Adam Leszkiewicz.

Borsuk to bojowy wóz piechoty produkowany przez Hutę Stalowa Wola, który ma stopniowo zastępować postsowieckie BWP-1 używane przez Wojsko Polskie. W marcu 2025 roku podpisano pierwszą umowę wykonawczą obejmującą 111 pojazdów w wersji podstawowej. Program jest jednym z największych projektów modernizacyjnych realizowanych obecnie przez polski przemysł zbrojeniowy. Środki z SAFE mogą pozwolić na zwiększenie skali zamówień oraz przyspieszenie produkcji kolejnych pojazdów dla armii.

– Mamy umowę ramową na Borsuki, ale są nam potrzebne umowy wykonawcze. Na razie mamy umowy na 111 sztuk, a dzięki SAFE negocjujemy nowe ilości – ocenia prezes PGZ. – Na stole mamy negocjacje dotyczące około 150 sztuk, zobaczymy, co będzie dalej. To będą warianty podstawowe.

Oprócz zamówień realizowanych na potrzeby Wojska Polskiego coraz większe znaczenie dla krajowego przemysłu zbrojeniowego ma eksport. Tym bardziej że skala globalnych zbrojeń stale rośnie. Według danych SIPRI globalne wydatki wojskowe w 2025 roku osiągnęły rekordowy poziom 2,887 bln dol. To o 2,9 proc. więcej niż rok wcześniej i jednocześnie był to 11. rok wzrostu wydatków. Europa była regionem o najwyższej dynamice – nakłady zwiększyły się realnie o 14 proc. r/r.

– Mówimy o Piorunach jako naszym produkcie eksportowym. Wiele krajów wyraża zainteresowanie w tym zakresie. Mówimy o Baobabie i minach – Baobab jako nowoczesny system narzutowego minowania, który pozwala w krótkim czasie zaminować bardzo duży teren, to coś niezwykle ciekawego. Są pytania o Jelcze i Borsuki, czy to jest towar eksportowalny. Radary, „potwór z Tarnowa”, broń z Łucznika, PCO, czyli noktowizory i sprzęt wyposażenia żołnierza – z tymi elementami będziemy chcieli wychodzić na rynek, ale też widzimy w nich potencjał eksportu – podkreśla Adam Leszkiewicz.

Coraz większe zainteresowanie ze strony partnerów zagranicznych dotyczy również rozwijanych przez polski przemysł systemów sprawdzonych w warunkach bojowych lub odpowiadających na nowe zagrożenia związane m.in. z wojną dronową i ochroną infrastruktury krytycznej.

Unia Europejska od kilku lat promuje rozwój wspólnych programów zbrojeniowych i budowę transgranicznych łańcuchów dostaw, które mają zwiększać konkurencyjność europejskich producentów wobec firm z USA czy Azji.

– Kooperacja z naszymi partnerami jest wartością samą w sobie, ale też rozwija i pozwala budować nowe szanse i potencjał sprzedażowy na nowych rynkach. Mamy kilka przykładów, choćby Rosomaka z wieżą słowacką, oferowaną na rynki Bliskiego Wschodu. Przygotowaliśmy także nasz bojowy wóz piechoty w wersji z wieżą słowacką. Ten wóz zostanie zaprezentowany w połowie maja na targach w Bratysławie, a w czerwcu na targach w Paryżu. Chcemy wyjść z tym produktem na rynki chociażby Bliskiego Wschodu – zapowiada prezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej.

Podczas konferencji Defence24Days PGZ zawarła umowę z Ministerstwem Aktywów Państwowych dotyczącą budowy centrum serwisowego silników AGT1500 w Wojskowych Zakładach Lotniczych nr 1 w Dęblinie.

– Tych umów będzie więcej. Pomimo negocjacji SAFE cały czas pracujemy nad innymi rzeczami – zapewnia Adam Leszkiewicz.

Równość kobiet i mężczyzn pozostaje bardziej celem niż rzeczywistością w Polsce i Unii Europejskiej, choć i tak na tle świata wypadamy relatywnie dobrze. Kobiety częściej niż mężczyźni są lepiej wykształcone, ale rzadziej awansują, mniej zarabiają i częściej „znikają” z rynku pracy ze względów rodzinnych. Eksperci ostrzegają, że to nie tylko problem społeczny, lecz także realna strata dla innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. Wdrażane unijne regulacje dotyczące jawności płac i udziału kobiet we władzach spółek mogą się stać impulsem do zmian.

Z Gender Equality Index 2025, przygotowanego przez EIGE (Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn), wynika, że mimo postępów osiągnięcie pełnej równości płci w Europie zajmie co najmniej 50 lat. Polska pod względem stopnia równości płci plasuje się znacznie poniżej średniej unijnej w obszarze władzy (politycznej, ekonomicznej i społecznej).

– Nadal mamy do czynienia z nierównościami ze względu na płeć. Ważne, żeby podkreślić, że te nierówności występują zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. W przypadku mężczyzn rozmawiamy często o m.in. nierównościach w edukacji, u kobiet zaś najczęściej o rynku pracy. Dlatego też w Konfederacji Lewiatan podejmujemy temat aktywności zawodowej kobiet i tego, że ich potencjał nie jest w pełni wykorzystywany – ocenia Alicja Wejdner-Cichy, ekonomistka, ekspertka ds. DEI w Konfederacji Lewiatan, w rozmowie z agencją Newseria przeprowadzonej podczas Europejskiego Forum Nowych Idei, które odbyło się w kwietniu w Warszawie.

Z ekspertyzy wykonanej w ramach realizowanego przez Konfederację Lewiatan projektu „Wzmocnienie dialogu społecznego w Polsce – model inicjowania dialogu społecznego przez stronę pracodawców” wynika, że zatrudnienie kobiet w relacji do mężczyzn wyraźnie spada w dwóch okresach: reprodukcyjnym (20–39 lat) oraz emerytalnym (60–64 lat). Hipoteza, że rodzicielstwo oddala Polki od rynku pracy, znajduje potwierdzenie we współczynnikach zatrudnienia. W grupie 25–54 lata luka w zatrudnieniu kobiet i mężczyzn wśród osób bezdzietnych jest minimalna i wynosi 1,5 pp. Rośnie natomiast wraz z liczbą dzieci: przy jednym sięga 13,9 pp., przy trójce – 34,3 pp. (na niekorzyść pań).

– Nie wykorzystując w pełni potencjału kobiet, odczuwamy negatywne skutki w kontekście innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. Ten potencjał jest obecny, bo mówimy o kobietach, które częściej niż mężczyźni są lepiej wykształcone, mają wysokie kompetencje, więc niejako tracimy ten talent – ocenia Alicja Wejdner-Cichy.

Poważnym problemem kobiet na rynku pracy wciąż są nierówności płacowe. Z raportu przygotowanego przez Stowarzyszenie Kongres Kobiet wynika, że 67 proc. ankietowanych pań uznaje, że w Polsce na tych samych stanowiskach i z tymi samymi obowiązkami kobiety zarabiają mniej od mężczyzn. Taką odpowiedź wskazało natomiast zaledwie 39 proc. mężczyzn. Różnica w percepcji problemów związanych z równością płci może być przeszkodą we wdrażaniu projektów równościowych. Rozwiązania mające poprawić sytuację planuje Unia Europejska.

– Będziemy wdrażać dwie dyrektywy. Pierwsza dotyczy równowagi płci w spółkach giełdowych, a druga – transparentności i równości wynagrodzeń. Jest to impuls do zmiany i rozpoczęcia dyskusji o tym, że nierówności w wynagrodzeniach występują. To 15–18 proc. skorygowanej luki płacowej. Patrząc na największe spółki giełdowe, widzimy, że udział kobiet w zarządach jest bardzo niski, bo wynosi około 14 proc. Jesteśmy nadal na etapie dyskusji o tym, co możemy zrobić. Jeszcze nie doszliśmy do tego punktu, w którym mamy równość w społeczeństwie – mówi ekspertka Konfederacji Lewiatan.

Chodzi o dyrektywę Women on Boards, która na spółki giełdowe (zatrudniające co najmniej 250 osób, osiągające obrót powyżej 50 mln euro lub sumę bilansową powyżej 43 mln euro) nałożyła obowiązek osiągnięcia do 30 czerwca 2026 roku jednego z dwóch celów. Pierwszym jest 40-proc. udział kobiet wśród dyrektorów niewykonawczych (czyli w radach nadzorczych), a drugim – 33-proc. udział kobiet we wszystkich stanowiskach zarządczych (zarówno wykonawczych, czyli w zarządach, jak i niewykonawczych). Z badania Fundacji Liderek Biznesu „Kobiety we władzach spółek giełdowych w Polsce. Gdzie jesteśmy po 10 latach?” wynika, że w 2024 kobiety stanowiły 13,6 proc. członków zarządów i 18,7 proc. członków rad nadzorczych. Ponad 60 proc. spółek nie miało ani jednej kobiety w zarządzie.

Druga ze wspomnianych regulacji wprowadza nowe obowiązki w zakresie transparentności zasad zarządzania wynagrodzeniami. Jawne mają być informacje o średnich wynagrodzeniach w poszczególnych kategoriach pracowników, a także kryteria ustalania wynagrodzeń i ich progresji. Dyrektywa przewiduje obowiązek raportowania różnic płacowych pomiędzy kobietami i mężczyznami. Termin jej wdrożenia przypada na 7 czerwca br.

– Wszystko wskazuje na to, że te terminy będą przesuwane i jeszcze chwilę na to poczekamy. Firmy dopiero zaczynają się przygotowywać do tych działań. Nadal pojawia się wiele punktów, które mogą być problematyczne i stanowią ciężar dla pracodawców. Potrzebujemy tu mądrych regulacji, ale nie ma co ukrywać, że te zmiany będą czasochłonne – ocenia Alicja Wejdner-Cichy.

Z badania przeprowadzonego wśród firm w ramach Obserwatorium DEI w Konfederacji Lewiatan wynika, że prawie połowa ankietowanych uważa, że raportowanie luki płacowej pomoże ograniczyć dyskryminację. Podobny odsetek ocenia, że nie wpłynie to na sytuację kobiet na rynku pracy. Najczęściej wskazywane obawy związane z ujawnianiem wynagrodzeń dotyczą możliwych napięć i konfliktów w zespole (62,3 proc.), presji płacowej (39,3 proc.) i podkupywania pracowników przez konkurencję (35,3 proc.).